เรื่องเล่าจากชาวบ้าน หายนะจากการพัฒนา
  • Social
  • Jul 19, 2019

ภาพแก่งโผล่ขึ้นที่กลางแม่น้ำโขง กำลังเป็นที่วิจารณ์ในโลกสังคมออนไลน์  ด้วยปริมาณน้ำที่ลดลงถึง 50 เซนติเมตร ถือว่าต่ำที่สุดในรอบ 50 ปี สามารถมองเห็นเสาตอม่อสะพานมิตรภาพไทย-ลาว แสดงให้เห็นถึงภาวะภัยแล้งที่คนในพื้นที่กำลังเผชิญ

สาเหตุภัยแล้งในหนองคายและพื้นที่ใกล้เคียงนี้ คาดว่ามาจากฝนไม่ตกต้องตามฤดูกาล และเขื่อนไซยะบุรี ของ สปป.ลาว ซึ่งกำลังอยู่ในช่วงทดสอบเครื่องจักรปั่นไฟฟ้าของเขื่อน ไม่ปล่อยน้ำผ่านลงมา ภาวะแล้งในครั้งนี้ทำให้เกษตรกรเกรงว่าจะไม่มีน้ำทำการเกษตร ชาวบ้านในเขตมีความกังวลว่าอาจไม่มีน้ำประปาใช้อย่างเพียงพอ ทั้งหมดนี้เป็นภาพที่สะท้อนความ วิกฤต ของภัยแล้งที่กำลังรุนแรงขึ้น  และต้องยอมรับว่าหนึ่งในสาเหตุนั้นมาจากเขื่อนที่ต้นแม่น้ำโขง

การพัฒนา พจนานุกรมบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ 2525 ให้ความหมายไว้ว่า ทำให้เจริญ ประเทศไทยและทั่วโลกให้ความสำคัญกับคำนี้ แต่การทำให้เจริญหรือการพัฒนาในบางเรื่องนั้นกลับเหมือนเหรียญสองด้านที่สร้างผลกระทบในแง่ที่คาดไม่ถึง โดยเฉพาะกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและคนในพื้นที่  ภาพแม่น้ำแห้งขอดที่เราเห็นคือผลพวงจากการพัฒนา ที่ด้านหนึ่งนั้นกลับสร้าง หายนะ ได้อย่างมหาศาล  

สายน้ำไม่มีวันย้อนกลับ

ปีนี้เป็นปีที่ 23 แม่น้ำโขงเกิดการเปลี่ยนแปลง” สมเกียรติ เขื่อนเชียงสา กลุ่มรักษ์เชียงของเขื่อน และการระเบิดแก่งแม่น้ำโขง และเขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงราย กล่าวถึงสภาพปัญหาของแม่น้ำโขง ในงานเสวนาอาเซียนที่เราต้องการ : จากปากคำของประชาชนท้องถิ่นนั้นประจักษ์พยานต่อการพัฒนาบนความหายนะทางนิเวศ เนื่องในวันสัปดาห์สิ่งแวดล้อมเมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา

ตั้งแต่การสร้างเขื่อนแม่น้ำโขงตอนบน ในจีนยูนนาน ตั้งแต่ปี 2536 ระยะเวลา 20 กว่าปีที่ผ่านมาน้ำโขงขึ้นลงผิดธรรมชาติ  โดยเขื่อนต่าง ๆ ที่ตั้งในแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขา จำนวนมากกว่า 100 เขื่อน ส่วนใหญ่มีวัตถุประสงค์เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า

“แม่น้ำโขงถูกควบคุม น้ำขึ้นลงอย่างผิดปกติ ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงและถูกทำลาย แหล่งที่อยู่ของปลาหายไป กระทบกับชีวิตของผู้คน ประชาชนทั้ง 6 ประเทศ ในประเทศไทยพื้นที่ชัดเจนที่สุด คือ ภาคเหนือของประเทศไทย พื้นที่เป็นพรมแดนระหว่างไทย ลาว” สมเกียรติ ยังกล่าวอีกว่า ผลกระทบของเขื่อนมันมีมากมายกับชาวบ้านที่อยู่บริเวณแม่น้ำ

โดยก่อนหน้านี้ในเมื่อเดือนกรกฎาคม ปี 2561 ได้เกิดภัยพิบัติน้ำท่วมครั้งใหญ่ในประเทศลาวจากการแตกของเขื่อนเซเปียน-เซน้ำน้อย จนทำให้ประชาชนกว่า 6600 คนเสียหายและพลัดถิ่น

“การพัฒนาอย่างยั่งยืน ในขณะเดียวกันแม่น้ำโขง สายสำคัญของโลกกำลังถูกทำลาย เพื่อให้เกิดความยั่งยืนจริง ๆ ควรที่จะทบทวนการพัฒนาครั้งนี้  เพราะนี่เป็นการพัฒนาสิ่งแวดล้อม ที่เป็นพื้นฐานหรือความยั่งยืนของประชาชน” สมเกียรติ กล่าวทิ้งท้าย

‘บ้านของเรา’ ไม่มีจริง

“เราจะน้ำท่วมไปด้วย”

อีกฟากหนึ่งในงานเสวนา สรายุทธ์ สนรักษา ตัวแทนเครือข่ายประชาชน จังหวัดฉะเชิงเทราการ กล่าวถึงความเดือดร้อนของชาวบ้านฉะเชิงเทราต่อการพัฒนาสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

“เราคัดค้านมาตั้งแต่แรกสำหรับการตั้งนิคม” สรายุทธ์ เล่าว่าชาวบ้านฉะเชิงเทราเคยมีการประท้วงไม่ให้จัดตั้งนิคมอุตสาหกรรม เพราะการจัดตั้งต้องมีการเวียนที่คืน ชาวบ้านที่อยู่บริเวณนั้นต้องระเหเร่ร่อนไปอยู่ที่อื่น  แต่เมื่อคัดค้านแล้วไม่ได้ผลทำให้มีการจัดตั้งเกิดขึ้น และในปี 2562 นี้ ทางจังหวัดมีนโยบายจัดตั้งนิคมอุตสกรรมแห่งที่สองขึ้นจากมาตราการสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

“มาปีนี้จากกฎหมายม.44 ยกเลิกผังเมือง กำลังส่งผลกระทบต่อเรา เปิดช่องให้นายทุนอุตสหกรรมเข้ามาทำลายบ้านของผม พื้นที่อุตสาหกรรมใหม่ ที่เป็นเส้นยาวแนบไปกับแม่น้ำบางปะกง และได้วางทับคลองแนวตั้ง ซึ่งเป็นคลองระบายน้ำหลักของลุ่มน้ำซึ่งหมายความว่าคลองเหล่านี้ในอนาคตจะหายไป“ สรายุทธ์ กล่าวถึงปัญหาที่เกิดขึ้นกับบ้านเกิด  จากการแย่งยึดที่ดินภายใต้แผนโครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC)

“พื้นที่น้ำท่วมซ้ำซาก หากมองแล้วไม่สามารถจัดตั้งนิคมได้ แต่นี่เขาจะทำ ทำให้บ้านของเราแย่ลง แต่กฎหมายกลับทำได้” แต่เดิมพื้นที่บริเวณอำเภอเมืองจังหวัดฉะเชิงเทราการนั้นเป็นที่พื้นน้ำท่วมซ้ำซาก แต่แผนการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมสองนั้นได้มีแผนสร้างทับพื้นที่คลองระบายน้ำ สรายุทธ์กังวลว่าจะยิ่งทำให้สถานการณ์น้ำท่วมวิกฤตกว่าเดิม

หากจะว่าไปแล้ว ความวิบัติที่เกิดขึ้นจากโครงการพัฒนาต่าง ๆ นั้น ไม่ได้ใยดีต่อเสียงเล็ก ๆ จากประชาชนผู้ที่กำลังร้องเรียกถึงความเป็นจริงอีกด้านของความเจริญ แล้วอย่างนี้จุดประสงค์ของการพัฒนามีไปเพื่ออะไร ถ้าไม่ใช่เพื่อประชาชนผู้ร่วมกันเป็นเจ้าของประเทศ

เรื่อง: มยุรา ยะทา 

ภาพ: Nation Photo 

อ้างอิง: สรุปสถานการณ์แม่น้ำโขง สำหรับลูกหลานแม่น้ำโขง เครือข่ายประชาชนไทยจังหวัดลุ่มน้ำโขง 2562

การพัฒนา พจนานุกรมบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ 2525 ให้ความหมายไว้ว่า ทำให้เจริญ ประเทศไทยและทั่วโลกให้ความสำคัญกับคำนี้ แต่การทำให้เจริญหรือการพัฒนาในบางเรื่องนั้นกลับเหมือนเหรียญสองด้านที่สร้างผลกระทบในแง่ที่คาดไม่ถึง

Bottom Line เป็น News Magazine Onlineที่ยึด “ความน่าเชื่อถือ” บนพื้นฐานความเป็น “สื่อสารมวลชน” ผ่านการนำเสนอในรูปแบบ Story Telling อันเป็นเอกลักษณ์