เพรียกนกเงือกเทือกเขาบูโด (3) : แนวร่วมอนุรักษ์
  • Social
  • Sep 17, 2019

เมื่อผู้กว้างขวางแห่งบ้านตะโล๊ะตามาเป็นแนวร่วมกับโครงการฯ ทำให้ความหวาดระแวงลดลงจนชาวบ้านใกล้เคียงก็ไว้ใจเราในที่สุด

ครอบครัวแบมุเป็นครอบครัวใหญ่ลูกหลานญาตมิตรมากมายก็มาร่วมยินดี และช่วยเหลือทำให้การทำงานของเราง่ายขึ้น ซึ่งในเวลาต่อมาโครงการฯ ได้สร้างศาลานกเงือกไว้ที่บ้านแบมุโดยเงินสนับสนุนจากมูลนิธิศึกษาวิจัยนกเงือกเพื่อใช้เป็นที่ประชุมทีมงาน แลกเปลี่ยนความคิดเห็นแจ้งข่าวสารเกี่ยวกับนกเงือกบนเขาบูโดในทุกๆ ต้นเดือน

นอกจากนั้นผู้ใหญ่บ้านจากบ้านตะโหนด ผู้ใหญ่ดาโอ๊ะ สามะ และเพื่อนๆ ในหมู่บ้านก็มาร่วมทีมซึ่งผู้ใหญ่ดาโอ๊ะได้พาเด็กหนุ่มคนหนึ่งมาขอทำงานด้วย...

"ฝากไปทำงานด้วยคน ไม่ได้ทำอะไรขึ้นเขาลากไม้ เดี๋ยวจะไปติดยาเสียผู้เสียคนอีก ปีนต้นไม้เก่ง ลองดู"

เด็กหนุ่มคนนั้นคือ มัสบูด หะแว ซึ่งต่อมาเขาได้ฝึกปีนต้นไม้ด้วยอุปกรณ์ปีนต้นไม้ทันสมัยที่ปลอดภัยและปัจจุบันมัสบูดเป็นผู้ฝึกสอนเด็กรุ่นใหม่ให้ใช้อุปกรณ์ปีนต้นไม้เหล่านั้นได้อย่างคล่องแคล่ว และเขา คือ มือหนึ่งของนักปีนแห่งเขาบูโด

นอกจากที่หมู่ 2 บ้านตะโหนดแล้วเราก็เข้าไปทำความสัมพันธ์กับผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 7 บ้านตาเปาะ หมู่บ้านที่มีการทำไม้มากพอกับๆ บ้านตะโหนดทั้งสองหมู่บ้านนี้อยู่ในตำบลสุวารี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส ผู้ใหญ่บ้านท่านนี้ คือ ผู้ใหญ่อนันต์ ดาหะแม (ปัจจุบันเสียชีวิต)

เนื่องจากพื้นที่ที่เราทำงานรอบเขาบูโด คือ พื้นที่สีแดง การเข้าพื้นที่แต่ละครั้งเราต้องหาข่าวก่อนล่วงหน้า และคนที่ส่งข่าวให้เราก็คือ ชาวบ้าน​ ผู้ใหญ่บ้าน และผู้กว้างขวาง​ หากมีการเคลื่อนไหวผิดปกติ​ก็จะมีคนส่งข่าวมาบอกไม่ให้เราไปที่นั่น หรือผ่านเส้นทางสายนั้น ซึ่งข่าวเหล่านี้ต้องมีความน่าเชื่อถือ​จากแหล่งที่ไว้ใจกันได้

ผมก็ไม่ทราบว่าข่าวจริงหรือข่าวลวงแต่เราก็ต้องไม่ประมาทไว้ก่อน​ หากมาข่มขู่คุกคามหรือมาขโมยลูกนกก็ต้องหาทางแก้ไขเจรจาพูดคุย และทำความเข้าใจกัน เช่นมีอยู่กรณีหนึ่ง​ มาขอเงินค่าน้ำชาในฐานะที่เข้ามาทำงานในหมู่บ้าน​

ทีแรกผมไม่ทราบว่า ค่าน้ำชา ที่เขาขอคืออะไร​ "ชาบ้าไรแพงเกินไปไหม?" ​ถามชาวบ้านเขาบอกเป็นธรรมเนียม​ถ้าไม่ให้เดี๋ยวเขาจะล้วงลูกนก​หรือแกล้งเอา​ ผมจะต้องปรึกษากับผู้ใหญ่บ้านก่อน​ หากผมจ่ายเงินก็จะเป็นตัวอย่างให้กับคนอื่น และโครงการฯ ก็ไม่ใช่จะมีเงินมากพอที่จะจ่ายค่าคุ้มครองให้ใคร

ผมมาทำงานอนุรักษ์นกเงือกไม่ได้มาหาผลประโยชน์อะไร​ ถ้าคนในหมู่บ้านไม่ชอบใจหรือไม่พอใจก็บอกได้เลย ผมยินดีเก็บของกลับบ้าน​ แต่ถ้าตกลงก็มาร่วมมือกันช่วยกันดูแลนกเงือกให้อยู่ไปนานๆ แล้วสักวันสิ่งที่เราช่วยกันดูแลรักษามันจะเกิดคุณค่าตามมา

มีอยู่ครั้งหนึ่งลูกนกถูกล้วงจากโพรงไป 2 ตัวซึ่งเป็นโพรงที่เราเก็บข้อมูลอยู่ เจ้าของรัง และคนเก็บข้อมูลเป็นผู้ช่วยวิจัยชื่อ นายอาแซ จารู เขามาแจ้งเราว่า น้องสะใภ้ (หมายถึงน้องเขย) กับเพื่อนมันเป็นคนมาล้วงเอามาขายไปซื้อยาบ้า ผมบอกให้เขาแจ้งผู้ใหญ่บ้าน และให้พาคนขโมยมา

ผู้ใหญ่บ้านคนใหม่ขึ้นมารับตำแหน่งแทนผู้ใหญ่อนันต์ที่ถูกยิงเสียชีวิตเขาเป็นน้องชายผู้ใหญ่อนันต์ ชื่อ สะรี ดาหะแม ซึ่งเวลานั้นที่หมู่บ้านตาเปาะแห่งนี้เราได้จัดตั้งเป็นหมู่บ้านนกเงือกแล้วสมัยผู้ใหญ่อนันต์ยังมีชีวิต วันนั้นมีชาวบ้านมาให้กำลังใจพวกเราเยอะมาก ผมมาที่หมู่บ้านคนเดียวก็รู้สึกใจชื้น ผู้ใหญ่สะรีถามผมจะเอายังไงกับหัวขโมยสองคนนี้

"เอางี้นะ ต่อไปถ้ามีการขโมยนกเงือกอีกให้สองคนนี้รับผิดชอบ ตกลงไหม?"

ผมเสนอความคิด ผู้ใหญ่และชาวบ้านเห็นด้วยและบอกว่าถ้านกเงือกถูกล้วงอีกสองคนนี่จะต้องติดคุก หัวขโมยสัญญาตามข้อตกลง ผมจับมือเขาและบอกว่า "ลูกผู้ชายนะ.. รักษาคำพูด" เขามองหน้าและยิ้มเศร้าๆเหมือนการสำนึกผิด "ครับผมสัญญา" เขาตอบ

ปัจจุบัน หมู่บ้านตาเปาะเป็นหมู่บ้านที่มีโพรงรังนกเงือกมากที่สุดถึงเกือบร้อยรัง มีสมาชิกและแนวร่วมมากที่สุด จนกระทั่งมีชาวบ้านชื่อ นายสาและ สือนิ (ปัจจุบันเสียชีวิต) ได้บริจาคที่ดินเพื่อจัดตั้งศูนย์อนุรักษ์นกเงือกเทือกเขาบูโดขึ้นสำหรับสอนเด็กๆ ในหมู่บ้านเรื่องการอนุรักษ์ และทำกิจกรรมค่ายเด็ก และเยาวชนอนุรักษ์นกเงือกเทือกเขาบูโดที่อุทยานฯ ด้วย

เมื่อเด็กๆ เหล่านี้เติบโตขึ้นบางคนมาทำงานเป็นผู้ช่วยวิจัยนกเงือก เช่น น.ส.นูรีฮัน ดะอูลี ปัจจุบันคือผู้หญิงคนเดียวของโครงการฯ ที่ปีนต้นไม้เก่งไม่น้อยหน้ามัสบูด ฮันช่วยงานติดตั้งโพรงเทียม ซ่อมแซมโพรงรัง และช่วยประสานงานกับชาวบ้านในพื้นที่ได้อย่างดีเยี่ยมรวมทั้งดูแลกลุ่มเด็กรักนกเงือกเทือกเขาบูโดใน อ.บาเจาะ ซึ่งจะพาเด็กๆ ขึ้นภูเขามาเรียนรู้พฤติกรรมต่างๆ ของนกเงือก

แต่เป็นที่น่าเสียดายที่ปัจจุบันการทำกิจกรรมค่ายเยาวชนฯ และศูนย์อนุรักษ์แห่งนี้ต้องยุติลงชั่วคราวเพราะเราไม่มีเงินทุนที่จะจ้างบุคคลากรผู้เสียสละมาดำเนินการต่อ

แต่ก็ต้องขอบคุณครอบครัวแบสาและ สือนิ ที่บริจาคที่ดินให้โครงการฯนกเงือก แม้แบสาและจะเสียชีวิตลงแล้วด้วยโรคชรา เรายังคงระลึกถึงแบไว้ในความทรงจำเสมอ โดยอาคารที่จัดตั้งศูนย์แห่งนี้ชื่อว่า "อาคารสาและ สือนิ" เพื่อเป็นเกียรติให้แบสาและ ชาวบ้านธรรมดาอดีตคนเลี้ยงช้าง ผู้เสียสละ ที่แม้จะพูดภาษาไทยยังไม่ค่อยได้ แต่แบมีจิตใจงดงามกว่าคนไทยอีกหลายล้านคน

เราประชาสัมพันธ์โดยผ่านผู้นำชุมชนเรื่องการอนุรักษ์นกเงือกที่เทือกเขาบูโด หากใครพบโพรงรังให้มาแจ้งที่โครงการฯ จะมีค่าตอบแทนให้ตามราคาความหายากของนกเงือกหรือหากต้องการทำงานเป็นผู้ช่วยนักวิจัยกับโครงการฯ นกเงือกเราก็ยินดีรับเข้าทำงาน

ปัจจุบันเรามีโพรงรังนกเงือกที่สำรวจพบบนเขาบูโดกว่า 200 รังมีชาวบ้านที่เข้ามาเป็นแนวร่วมอนุรักษ์จำนวน 35 คนรอบเทือกเขาจาก 9 หมู่บ้าน 5 อำเภอ 3 จังหวัดชายแดนใต้

 

 

 

พื้นที่ที่เราทำงานรอบเขาบูโด คือ พื้นที่สีแดง การเข้าพื้นที่แต่ละครั้งเราต้องหาข่าวก่อนล่วงหน้า และคนที่ส่งข่าวให้เราก็คือ ชาวบ้าน​ ผู้ใหญ่บ้าน และผู้กว้างขวาง​ ผมก็ไม่ทราบว่าข่าวจริงหรือข่าวลวงแต่เราก็ต้องไม่ประมาทไว้ก่อน

Bottom Line เป็น News Magazine Onlineที่ยึด “ความน่าเชื่อถือ” บนพื้นฐานความเป็น “สื่อสารมวลชน” ผ่านการนำเสนอในรูปแบบ Story Telling อันเป็นเอกลักษณ์