ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น -  ระบบอุปถัมภ์ของตระกูลการเมือง
  • Social
  • Jan 3, 2020

การสืบทอดอำนาจทางการเมืองจากรุ่นสู่รุ่น หรือ ภายในเครือญาติ เป็นเรื่องที่พบเห็นได้ในทุกประเทศ ไม่ว่าจะปกครองด้วยระบอบแบบใดก็ตาม แม้แต่ระบอบประชาธิปไตยที่ประชาชนเป็นผู้เลือกตัวแทนรวมถึงมีสิทธิเลือกผู้นำประเทศ ก็ยังมีตระกูลการเมืองที่สามารถเข้าไปผูกขาดอำนาจ และทรัพยากรทางเศรษฐกิจได้

ประเทศที่นิยมศึกษาเรื่องตระกูลการเมืองคือ คือ ฟิลิปปินส์ การสืบทอดอำนาจทางการเมืองของตระกูลใดตระกูลหนึ่งนับเป็นลักษณะเด่นของการเมืองฟิลิปปินส์ ตัวอย่างล่าสุดคือ ตระกูลดูแตร์เต้ ประสบความสำเร็จในการขยายแผ่ขยายอาณาจักร เพราะในขณะที่ประธานาธิบดี โรดริโก ดูแตร์เต้ มีกำหนดบริหารประเทศถึงปี 2565 ลูกของเขาทั้งสามคนคว้าชัยในการเลือกตั้งกลางเทอมเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา

คนแรก ซารา ดูแตร์เต้ ชนะการเลือกตั้งนายกเทศมนตรีเมืองดาเวา ตำแหน่งเดียวกับที่พ่อของเธอดำรงอยู่ถึง 7 สมัยก่อนขึ้นเป็นประธานาธิบดี ส่วนคนที่สอง เซบาสเตียน ดูแตร์เต้ ชนะการเลือกตั้งเป็นรองนายกเทศมนตรี ทำงานเคียงคู่กับพี่สาว ส่วนลูกชายคนโตของตระกูล เปาโล ดูแตร์เต้ ชนะการเลือกตั้งส.ส.

รายงานเรื่อง Blood is Thicker than Water Family Ties to Political Power Worldwide สำรวจแบ็คกราวด์ผู้นำประเทศ 1,029 คน ทั้งประธานาธิบดี นายกรัฐมนตรี ในแอฟริกา, เอเชีย, ยุโรป, อเมริกาเหนือ และลาตินอเมริกา ตั้งแต่ปี 2543 – 2560 พบว่า 119 คน หรือ 12 เปอร์เซ็นต์ ของผู้นำทั่วโลกมาจากตระกูลการเมือง โดยเฉลี่ยคือผู้นำประเทศ 10 คน จะมี 1 คนมาจากครอบครัวนักการเมือง หรือมีความสัมพันธ์ทางเครือญาติกับอดีตประธานาธิบดี และนายกรัฐมนตรี เช่น

  • อดีตประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู บุช ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐ 2 สมัย เป็นบุตรของอดีตประธานาธิบดีจอร์จ บุช
  • จัสติน ทรูโด นายกรัฐมนตรีแคนดา เป็นบุตรของอดีตนายกรัฐมนตรี พีเอร์ ทรูโด
  • อดีตประธานาธิบดีอาร์เจนตินา คริสตินา เฟอร์นันเดซ ภริยาอดีตประธานาธิบดีเนสตอร์ กีร์ชเนร์
  • เบนาซีร์ บุตโต นายกรัฐมนตรีปากีสถาน บุตรสาวของบุตรสาวของซัลฟิการ์ อาลี บุตโต อดีตประธานาธิบดีและนายกรัฐมนตรี

ย้อนมาดูประเทศไทย ปี 2556 งานวิจัยเรื่อง ตระกูลการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของไทย ของ ดร.สติธร ธนานิธิโชติ จากสถาบันพระปกเกล้าชี้ว่า ประเทศไทยมีตระกูลการเมืองเยอะที่สุดในโลก ตระกูลการเมืองเข้ามามีบทบาท กำกับและควบคุมพรรคการเมืองอย่างเบ็ดเสร็จหลายพรรค เช่น

  • ตระกูลชินวัตร ในพรรคเพื่อไทย
  • ตระกูลศิลปอาชา ในพรรคชาติไทยพัฒนา
  • ตระกูลชิดชอบ ในพรรคภูมิใจไทย
  • ตระกูลคุณปลื้ม ในพรรคพลังชล

โดยตระกูลชินวัตร เป็นตระกูลที่ประสบความสำเร็จในการแผ่ขยายอาณาจักรทางการเมือง มีการวางรากฐานทางการเมืองมาตั้งแต่สมัย นายเลิศ ชินวัตร อดีต ส.ส.เชียงใหม่ พ.ศ.2512 และส่งต่อมายัง นายสุรพันธ์ ชินวัตร น้องชายนายเลิศ อดีต ส.ส.เชียงใหม่ 4 สมัย (พ.ศ.2522, 2526, 2529, 2531) ก่อนที่ นายทักษิณ ชินวัตร จะเข้ามาสานต่อ และแผ่ขยายอิทธิพลของตระกูล จนมีสมาชิกของตระกูลก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีถึง 3 คน คือ นายทักษิณ ชินวัตร, นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์ (น้องเขย พ.ต.ท.ทักษิณ) และน.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นอกจากนี้ สมาชิกตระกูลชินวัตร ยังประสบความสำเร็จในการเลือกตั้งส.ส.มาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ปี 2544 อีกหลายคน อาทิ นางเยาวภา วงศ์สวัสดิ์ , น.ส.ชินณิชา วงศ์สวัสดิ์

สิ่งที่ทำให้ตระกูลการเมืองดำรงอยู่ได้คือ “นายทุนท้องถิ่น” และ”ระบบอุปถัมภ์” ซึ่งอาจส่งผลในทางลบต่อคุณภาพของประชาธิปไตยและการพัฒนาเศรษฐกิจในระยะยาว

พื้นฐานของนักการเมืองต่างจังหวัดมาจากการเป็นนายทุนท้องถิ่น และมักดำเนินธุรกิจครอบครัว การได้ตำแหน่งทางการเมืองจะได้รับอานิสงค์การผูกขาดผลประโยชน์ และสิทธิพิเศษจากระบบราช สามารถใช้กลไกทางการเมืองของตระกูลเป็นข้อได้เปรียบในโอกาสทางธุรกิจ

โอกาสต่างๆเหล่านี้อาจมาในรูปสัญญากับรัฐที่ยังไงฝั่งธุรกิจก็ได้กำไร หรือข้อตกลงต่างๆ ไม่ว่าจะบนโต๊ะหรือใต้โต๊ะ ซึ่งจะช่วยในการรักษา สืบทอด และขยายอำนาจทางการเมือง

การเกิดตระกูลการเมืองยังมาจากการเริ่มต้นเป็นนักการเมืองท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ส.จ. นายกฯ เทศมนตรี นายกอบจ.  สะสมบารมีและมีคะแนนนิยมในพื้นที่ และเข้าสู่การเมืองระดับชาติด้วยการลงสมัครส.ส. ซึ่งนอกจากจะมีเครือญาติคุมพื้นที่ท้องถิ่นแล้ว ยังมีสมาชิกในครอบครัวในการเมืองระดับชาติ

ในสนามเลือกตั้ง สมาชิกจากครอบครัวการเมืองมีโอกาสชนะการเลือกตั้งได้ง่าย เนื่องจากผู้มีความสามารถคนอื่นไม่สามารถแทรกซึมผ่านระบบที่สร้างขึ้นมา เป็นการผูกขาดอำนาจโดยกีดกันผู้อื่นไปในตัว เป็นการลดการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน

ดังนั้นเพื่อค้ำจุนระบบ งบประมาณและทรัพยากรจำนวนหนึ่งที่นอกเหนือจากการลงทุนเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและพัฒนาเศรษฐกิจ จะอยู่ในรูปของการสนับสนุนกีฬา การช่วยเหลืองานศพ การให้ทุนการศึกษา เป็นต้น

การเลือกตั้งล่าสุด ปี 2562 ก็มีลูกหลานตระกูลการเมืองลงสนามเลือกตั้งจนกลายเป็นกระแสคนรุ่นใหม่ ทั้งๆ ที่ลูกหลานตระกูลการเมืองลงเลือกตั้งนั้นเป็นเรื่องธรรมดา แต่ที่เป็นกระแสจริงๆ คือ สังคมคาดหวังเห็นคนรุ่นใหม่นำพาสิ่งใหม่ๆ การเมืองที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจริงๆ  ไม่ใช่เป็นแค่นักการเมืองหน้าใหม่ที่เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบอุปถัมภ์

ไม่ว่าจะหน้าเก่าหรือหน้าใหม่ นักการเมืองที่มีสายสัมพันธ์ในลักษณะตระกูลการเมืองจะมีข้อได้เปรียบและมีภาษีดีกว่าคู่แข่ง ไม่ว่าจะเป็นความมั่งคั่ง ความนิยม ภาพลักษณ์ที่ส่งเสริมให้ประสบความสำเร็จ

แต่ความท้าทายของตระกูลการเมืองไทยในการเลือกตั้งครั้งนี้ คือผู้สมัครของ พรรคอนาคตใหม่ ที่การระดมคะแนนเสียงไม่ได้พึ่งพาอิทธิพลท้องถิ่น หรือตระกูลการเมืองใหญ่ๆ แต่ความนิยมกลับพุ่งพรวดด้วยการหาเสียงอิงหัวหน้าพรรค และแกนนำพรรค ชูนโยบาย โดยใช้โซเชียลมีเดีย และการวิเคราะห์การตลาด สามารถให้ผู้โหวตลงคแนนให้ได้แม้ไม่เคยเห็นหน้าผู้สมัครมาก่อน

อย่างที่เห็นคะแนนที่ได้มาทำให้พรรคอนาคตใหม่ได้ส.ส.บัญชีรายชื่อ และส.ส.เขตถึง 81 ที่นั่ง เป็นพรรคที่ได้คะแนนลำดับ 3 สามารถล้มตระกูล “สะสมทรัพย์” บ้านใหญ่แห่งนครปฐม รวมถึงล้มแชมป์เก่า หมอวรงค์ เดชกิจวิกรม จากพรรคประชาธิปัตย์ ที่พิษณุโลกได้

แม้ว่าบ้านใหญ่สะสมทรัพย์จะสามารถคว้าชัยได้ใหม่ในการเลือกตั้งซ่อม  และผลแพ้ชนะมีหลายปัจจัย แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกับคะแนน และจำนวนส.ส. ได้สะท้อนรูปแบบการหาเสียง และการหาคะแนนนิยมที่ท้าทายเจ้าพ่อในพื้นที่ ที่สร้างระบบอุปถัมภ์ขึ้นมา

 

อ้างอิง

http://theconversation.com/dynasties-still-run-the-world-113098

https://www.bworldonline.com/evils-of-political-dynasties/

https://www.isranews.org/isranews-article/24078-1_24078.html

 

เรื่อง : โสภี

Bottom Line เป็น News Magazine Onlineที่ยึด “ความน่าเชื่อถือ” บนพื้นฐานความเป็น “สื่อสารมวลชน” ผ่านการนำเสนอในรูปแบบ Story Telling อันเป็นเอกลักษณ์

Bottom Line เป็น News Magazine Onlineที่ยึด “ความน่าเชื่อถือ” บนพื้นฐานความเป็น “สื่อสารมวลชน” ผ่านการนำเสนอในรูปแบบ Story Telling อันเป็นเอกลักษณ์ เราจะเป็น “เพื่อน” ที่คนอ่านทั้ง “เอามัน” และ “เอาเรื่อง”

เชื่อใจได้ตลอดเวลา ในวันที่ทุกคนเล่นบท “สื่อ” บนพื้นที่ข่าวสารอันเชี่ยวกรากในโลกออนไลน์ แต่ “ความน่าเชื่อถือ” มักเป็นสิ่งที่ผู้คนมองหาเสมอเมื่อต้องการ “ใช้ข่าว” สักชิ้น ไม่ว่าจะเพื่อ “บอกเล่า-อ้างอิง-วิเคราะห์” ก็ตาม

  • About
  • Contact
  • For Advertiser
  • Want to become an author?