เช็คตัวเองและคนรอบข้าง มีอาการเหมือน Joker รึเปล่า?
  • Lifestyle
  • Oct 8, 2019

หลังจากที่ภาพยนตร์ Joker ออกฉายก็สร้างความฮือฮาให้วงการคอหนังได้มหาศาล นอกจากบทภาพยนตร์ที่ดีเยี่ยม ไปจนถึงฝีมือการแสดงของตัวเอกในเรื่องที่ดึงอารมณ์คนดูได้อยู่หมัด ที่น่าสนใจมากกว่านั้นคงจะเป็นประเด็นด้าน Psychological ที่สะท้อนผ่านตัวละครหลักอย่าง อาเธอร์ เฟล็ก ก่อนที่เขาจะกลายมาเป็น Joker วายร้ายแห่งเมืองก็อตแธม

สำหรับคนที่ไปชมภาพยนตร์เรื่องนี้มาแล้ว อาจเกิดคำถามตามมาว่า ทำไมคนๆ หนึ่งถึงสามารถมีอารมณ์ด้านลบอันหลากหลาย (เศร้า กดดัน เสียใจ โกรธ ขมขื่น ผิดหวัง) ที่เก็บกดไว้ข้างในได้มากมายขนาดนั้น? แล้วมันสามารถทำให้คนปกติ กลายเป็นคนผิดปกติทางจิตได้จริงหรือ?

  • Joker ตัวละครผู้เปราะบาง

เรื่องนี้มีคุณหมอจากเพจเฟซบุ๊ค สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย (อ้างอิง: หมอคลองหลวง, หมอมีฟ้า) ออกมาเล่าให้ฟังเกี่ยวกับประเด็นด้าน psychological ของ Joker ว่า ตัวละครตัวนี้มีความเสี่ยงและเปราะบางมาแล้วตั้งแต่เริ่มต้น เพราะมีแม่ที่ป่วยทางจิต ซึ่งน่าจะเป็น โรคจิตเภท (schizophrenia) ที่เขาต้องคอยดูแล แถมชีวิตวัยเด็กก็เติบโตมากับความยากจนข้นแค้น ความรุนแรงในครอบครัว ถูกซ้อมถูกรังแกเป็นกิจวัตร

ประกอบกับที่เจ้าตัวมีอาการ หัวเราะแบบควบคุมไม่ได้ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า PBA - Pseudobulbar Affect ซึ่งในกรณีของอาเธอร์ จะเรียกว่าเป็น Pathological Laughing ซึ่งส่วนใหญ่โรคนี้มักเกิดจากสมองถูกกระทบกระเทือนอย่างแรง ในส่วนของสมองส่วนหน้า (Prefrontal cortex) การที่เขามีอาการแบบนี้ทำให้อาเธอร์ใช้ชีวิตลำบาก รบกวนการทำงานในชีวิตประจำวัน ทำให้รู้สึกอับอายขายหน้าอยู่เนืองๆ ซึ่งการที่หัวเราะแต่ไม่ขำแบบนี้ ยิ่งทำให้ผู้ป่วยรู้สึกขมขื่นและเจ็บปวดกับชีวิตตัวเองมากเข้าไปอีก 

  • จิตใจพังทลาย อาจนำไปสู่โรคจิตเภท

จากสภาวะทางร่างกาย และสภาพแวดล้อมทั้งหมดของตัวละครตัวนี้ บวกกับปัจจัยเหตุการณ์บางช่วงบางตอนในหนังที่บีบคั้นชีวิตเขามากๆ จนทำให้เขามีอาการ โรคจิตเภท คล้ายกับแม่ของเขา เริ่มมีอาการหลงผิด ประสาทหลอน และอาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้อาเธอร์มีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากหน้ามือเป็นหลังมือ

หากนำ ทฤษฎีจิตวิเคราะห์ (Psychoanalytic theory-id, ego, superego) ของ Sigmund Freud มาจับพฤติกรรมของตัวละคร อาเธอร์ เฟล็ก จากปัจจัยหลายอย่างทั้งภายในและภายนอก ที่รุมเร้าตัวละครนี้ทำให้อธิบายได้ว่า การที่อาเธอร์กลายมาเป็นจอมวายร้ายโจ๊กเกอร์นั้น อาจเกิดขึ้นเมื่อจิตใจของเขามาถึงจุดที่โครงสร้างจิตใจส่วนที่มีหน้าที่รับมือกับความจริงและสัญชาตญาณดิบ (หรือที่เรียกว่า ego) แตกสลาย จนมโนธรรม (superego) ต้านทานไม่ได้ เมื่อจิตใจพังทลายหนักที่สุด จึงทำให้ความก้าวร้าว (aggressive drive) ในจิตใต้สำนึกระเบิดออกมา นำสู่การปลดปล่อยตัวตนของเขาผ่านพฤติกรรมร้ายๆ ที่ทำลงไปโดยไม่มีความรู้สึกผิดชอบชั่วดีอีกต่อไป และนั่นเองทำให้ อาเธอร์ กลายเป็น โจ๊กเกอร์ โดยสมบูรณ์

  • อาการจิตเภทแบบไหนต้องรีบพบแพทย์?

จากภาพยนตร์ลองมองย้อนกลับมาดูตัวเอง คนรอบข้าง และสังคมไทยกันสักหน่อย ใครมีเพื่อน ญาติ หรือคนรู้จักที่อาจกำลังเผชิญชะตาชีวิตอันแสนยากลำบางอย่างตัวละครอาเธอร์ (ช่วงก่อนที่จะกลายเป็น Joker) อยู่หรือเปล่า? ถ้ามี...ควรตระหนักไว้ว่าเขาอาจกำลังป่วยทางจิตใจ และอาจพัฒนาความรุนแรงไปสู่โรคจิตเภทได้ 

โรคจิตเภท คืออะไร? มีข้อมูลจาก ศ.นพ.มาโนช หล่อตระกูล ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุไว้ในบทความวิชาการว่า โรคจิตเภทเป็นภาวะความเจ็บป่วยอย่างหนึ่งของมนุษย์ โดยที่ผู้ป่วยจะมีพฤติกรรม ความคิด แตกต่างจากบุคคลทั่วไปอย่างมาก โรคจิตเภทเป็นโรคจิตชนิดที่พบบ่อยที่สุด ประมาณกันว่าในคนทั่วไป 100 คนจะพบผู้ที่เป็นหรือเคยเป็นโรคนี้ 0.3-1 คน ในทุกๆ ปีจะมีผู้ป่วยใหม่เกิดขึ้น 1 คนต่อประชากร 1 หมื่นคน โดยอาการของโรคแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่

1. ระยะเริ่มมีอาการ: เริ่มมีอาการน้อยๆ มักมีปัญหาในด้านความรับผิดชอบ สัมพันธภาพ การเรียนหรือการทำงาน เก็บตัวมากขึ้น หมกมุ่นกับบางสิ่งบางอย่างอย่างมากเกินพอดี มีความคิด คำพูด หรือพฤติกรรมแปลกๆ ระยะนี้อาจนานเป็นเดือนๆ ถึงเป็นปี

2. ระยะอาการกำเริบ: ส่วนใหญ่อาการจะกำเริบเมื่อผู้ป่วยเผชิญกับความกดดันทางจิตใจ ดื่มเหล้า หรือใช้สารเสพติด แต่ในบางรายอาการเป็นมากขึ้นมาเองก็มี ในระยะนี้จะพบว่ามีความผิดปกติมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ได้แก่ 

2.1) อาการหลงผิด: หลงผิดว่าเรื่องต่างๆ รอบตัวล้วนแต่เกี่ยวโยงกับตนเอง หลงผิดว่าตนเองเป็นเทพหรือเป็นคนสำคัญกลับชาติมาเกิด หวาดระแวง เชื่อว่าตนเองถูกกลั่นแกล้ง มีคนปองร้าย

2.2) อาการประสาทหลอน: มีการรับรู้ทั้งๆ ที่ไม่มีสิ่งกระตุ้น เสียงแว่ว มักได้ยินเสียงคนพูดเป็นเรื่องราว และขณะที่ได้ยินก็รู้ตัวดียู่ตลอด หรืออาจเป็นเสียงๆ เดียวคอยพูดต่อว่าจนผู้ป่วยรู้สึกทุกข์ทรมานมาก

2.3) อาการด้านความคิด: ผู้ป่วยมักมีความคิดในลักษณะที่มีเหตุผลแปลกๆ ไม่เหมาะสม ตนเองเข้าใจคนเดียวไม่สามารถรวบรวมความคิดไปในแนวทางเดียวกันได้ พูดจาไม่ต่อเนื่องกัน พูดประโยคสับสน

2.4) อาการด้านพฤติกรรม: เก็บตัวมากขึ้น ไม่อาบน้ำ ผมเผ้ารุงรัง กลางคืนไม่นอน ชอบเดินไปมา ตะโกนโวยวายหรือหัวเราะหรือยิ้มกริ่มทั้งวัน แต่งตัวแปลกๆ ควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้ หงุดหงิด ฉุนเฉียว ก้าวร้าวอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน หากถึงขั้นนี้แล้วคนรอบข้างมักอยู่ใกล้ไม่ได้ ญาติต้องรีบพาไปพบแพทย์

3. ระยะอาการหลงเหลือ: อาการกำเริบจะเป็นอยู่ช่วงหนึ่ง เมื่อได้รับการรักษาก็จะทุเลาลง อาการหลงผิดหรือประสาทหลอนจะหายไป หรืออาจมีอาการหลงเหลือบ้างแต่ก็น้อยหรือนานๆ ครั้ง 

สำหรับสาเหตุที่ทำให้เกิด โรคจิตเภท ทางการแพทย์คาดการณ์กันว่ามักมาจากกรรมพันธุ์, ระบบสารเคมีในสมอง, และความผิดปกติในส่วนอื่นๆ ของสมอง โดยมีเคสตัวอย่างพบว่าผู้ป่วยโรคจิตเภทอยู่จำนวนหนึ่งที่มีช่องในสมอง (ventricle) โตกว่าปกติ ซึ่งผู้ป่วยเหล่านี้ส่วนใหญ่มีอาการด้านลบเป็นอาการเด่น บางกรณีศึกษาพบว่าผู้ป่วยเหล่านี้มีเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนหน้าลดลง และการทำงานของสมองส่วนหน้ามีประสิทธิภาพไม่เต็มที่

ส่วนในแง่ของครอบครัวนั้น พบว่าสภาพครอบครัวมีผลต่อการกำเริบของโรค โดยในครอบครัวของผู้ป่วยที่อาการกำเริบบ่อยๆ พบว่ามีการใช้อารมณ์ต่อกันสูงได้แก่ ชอบตำหนิติเตียนผู้ป่วย มีท่าทีไม่เป็นมิตร หรือเข้าไปจู้จี้ยุ่งเกี่ยวกับผู้ป่วยมากเกินไป

ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของโรคจิตเภท เชื่อว่าโรคจิตเภทเป็นกลุ่มอาการซึ่งเป็นมาจากหลายๆ สาเหตุรวมกัน แนวคิดที่ยอมรับกันในปัจจุบันเชื่อว่า ผู้ป่วยนั้นมีแนวโน้มหรือจุดอ่อนบางอย่างอยู่แล้ว เมื่อพบกับสภาพกดดันบางประการทำให้เกิดอาการของโรคจิตเภทขึ้นมา

อย่างไรก็ตามหากพบว่ามีคนใกล้ตัว มีความผิดปกติทางร่างกายและมีสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี จนคนๆ นั้นมีพฤติกรรมที่แปลกไป ก็ควรแนะนำให้เขามาพบแพทย์น่าจะเป็นการป้องกันและการช่วยเหลือตัวผู้ป่วยได้ดีที่สุด

------------------------------------

อ้างอิง: FB สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทยmed.mahido

ภาพบางส่วน: JOKER Official Trailer (2019)

ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดของโรคจิตเภท เชื่อว่าโรคจิตเภทเป็นกลุ่มอาการซึ่งเป็นมาจากหลายๆ สาเหตุรวมกัน แนวคิดที่ยอมรับกันในปัจจุบันเชื่อว่า ผู้ป่วยนั้นมีแนวโน้มหรือจุดอ่อนบางอย่างอยู่แล้ว เมื่อพบกับสภาพกดดันบางประการทำให้เกิดอาการของโรคจิตเภทขึ้นมา

นักข่าว นักหนังสือพิมพ์ ที่ทำงานในแวดวงสื่อสารมวลชนทั้งในแพลตฟอร์มหนังสือพิมพ์และออนไลน์ ชอบท่องโลกกว้างเป็นชีวิตจิตใจ ไม่พลาดที่จะค้นหาประสบการณ์ใหม่ๆ จากการกิน ดื่ม เที่ยว ไปพร้อมกับเพิ่มทักษะ Self-Development ในทุกๆ จังหวะของชีวิต