ศิลปินจัดวาง ลูกแรงงานต่างด้าวที่ทำฝันเป็นจริงด้วยศิลปะ
  • Talk
  • Nov 15, 2019

“ไอ้พ่อแม่คนพวกนี้แหละ คือคนที่เอายาบ้ามาขายลูกหลานพวกเรา...คำพูดนี้ทำเรารู้สึกเสียใจและโกรธมาก เพราะพ่อแม่เราไม่ใช่คนไทย แต่ก็ไม่ได้ขายยา”

มันเป็นถ้อยคำที่เต็มไปด้วยความรู้สึกและแรงผลักดันของ ศรชัย พงษ์ษา ศิลปินจัดวาง ลูกแรงงานต่างด้าว ที่ใช้ศิลปะจนมีบัตรประชาชน

“ผมอยากมีคุณภาพชีวิตที่ดีกว่านี้ และความรู้สึกนั้นก็ผลักดันให้ทำอะไรที่คนอื่นมองว่ายุ่งยาก” เขาเล่าตอนหนึ่งในร้านกาแฟ ละแวกมหาวิทยาศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์

พื้นเพครอบครัวของเขาเป็นคนมอญที่อยู่ในเมียนมา พ่อเป็นแรงงานหลบหนีมาตามสันเขาชายแดน อาศัยอยู่ที่ อ.สังขละบุรี ก่อนย้ายถิ่นฐานมาที่ อ.ไทรโยคน้อย จ.กาญจนบุรี

ศรชัยเกิดจากหมอตำแย ในแคมป์คนกลุ่มน้อยที่มีทั้งกะเหรี่ยง พม่า มอญ มีชีวิตแออัดไม่ต่างจากสลัมเขา เคยบอกว่า บ้านที่เขาอาศัยหลับนอนเป็นเพียงห้องสังกะสีแคบๆ ด้านหลังมีน้ำเน่า สมาชิกข้างในมีหลายครอบครัว…

ต่างคนต่างอยู่ เช้าไปทำงาน เย็นกลับมานอน ครอบครัวเขาเองก็เช่นกัน พี่สาวของเขาทำงานตั้งแต่อายุ 10 ขวบ แถมโชคร้ายบางครั้งทำงานมาสัปดาห์แล้วดันถูกโกง จะไปทวงเงินก็ไม่มีหลักฐานอะไรไปสู้

โชคดีที่ศรชัยยังพอได้เรียนหนังสือ แม้จะไม่เคยได้เรียนเต็มสัปดาห์เพราะต้องแบ่งเวลามาทำงาน แถมระหว่างที่เรียนเขามักถูกล้อว่าเป็น เด็กดอย เพราะทุกคนรู้ว่าเขาไม่ใช่คนไทย

“ตอนเรียนชั้นมัธยมฯ มีวันหนึ่งตำรวจชายแดนมาอบรมเรื่องยาเสพติดที่โรงเรียน แล้วช่วงหนึ่งเขาก็พูดขึ้นว่า “ไหน…ใครไม่ใช่คนไทยให้ลุกขึ้นมาข้างหน้า” ซึ่งพอพูดจบทั้งห้องก็เงียบ และหันมามองที่เรา จนเราต้องยกมือแสดงตัว ออกไปหน้าชั้นตามคำสั่งของ พอออกไปเจ้าหน้าที่คนนั้นบอกกับเพื่อนในห้องว่า “ไอ้พ่อแม่คนพวกนี้แหละ คือคนที่เอายาบ้ามาขายลูกหลานพวกเรา” คำพูดนี้ทำเรารู้สึกเสียใจและโกรธมาก เพราะพ่อแม่เราไม่ใช่คนไทย แต่ก็ไม่ได้ขายยา จากวันนั้นเราจึงไม่เปิดเผยตัวว่าเป็นใครถ้าไม่จำเป็น”

เรื่องดีที่สุดในชีวิตศรชัย คือการได้หัดวาดรูป พอส่งประกวดก็ได้รางวัล บ่อยครั้งเข้าก็กลายเป็นที่รู้จัก ถูกแนะนำปากต่อปากว่าเป็น เด็กต่างด้าววาดรูปเก่ง เริ่มมีคนอยากช่วยเหลือ แต่ก็ไม่มีใครทำจริงๆจังๆ เพราะขั้นตอนมันยุ่งยาก

วันหนึ่งมีใบปลิวจากมหาวิทยาลัยศิลปากรบอกว่ากำลังรับนักศึกษาใหม่ ศรชัยก็พยายามจนสอบติด เกือบไม่ได้เรียนเพราะไม่มีหลักฐาน แต่อาจารย์ท่านหนึ่งก็เสนอว่า ให้เรียนไปก่อนแล้วค่อยๆ ทำเรื่องให้ผ่าน

ยิ่งโตขึ้น หลักฐานก็ยิ่งจำเป็น ช่วงเรียนเขาต้องเดินทางระหว่าง สมุทรสงคราม กับ กาญจนบุรี บ่อยมากเพื่อเอาหลักฐานมายืนยันว่าเกิดที่เมืองไทย

“เสียค่ารถไปไม่รู้กี่เที่ยว เงินก็ไม่ค่อยมี อาศัยเงินจากการประกวดวาดรูปอยู่บ้าง ทำอยู่แบบนี้เป็นปีๆ ทำทุกอย่างขอให้มีช่องทาง เคยมีเจ้าหน้าที่คนหนึ่งเขามาบอกกับเราส่วนตัวว่า เขาคิดว่าเราเข้าข่ายพิจารณาขอสัญชาติ แต่ก็ไม่กล้าทำเรื่องให้เพราะกลัวจะโดนมองว่ารับเงินคนต่างด้าวมา กลายเป็นคนกลัวที่จะช่วยเราอีก”

ถึงเช่นนั้นทักษะศิลปะที่เขาโดดเด่น กลายเป็นหลักฐานชั้นดีที่ทำให้ผู้เกี่ยวข้องพร้อมจะเป็นพยานว่าศรชัยเกิดและโตที่ประเทศไทยจริง แม้จะมีไม่กี่คนที่จำชื่อศรชัยได้ หากทุกคนก็จำเรื่องราวของ ‘เด็กดอย’ ลูกแรงงานต่างด้าวที่วาดรูปเก่งได้

กระทั่งปี 2 เทอม 2 ระหว่างกำลังเรียนวิชาปั้น มีโทรศัพท์จากสมุทรสงครามโทรมาบอกว่ากรณีของเขาเข้าข่าย พ.ร.บ.สัญชาติ ที่แก้ไขใหม่ ขอให้เข้ามาแสดงตัวและปฏิญาณตน

จนวันที่ได้สัมผัสบัตรประชาชนของตัวเองมันไม่ต่างจากฝันเป็นจริง

“สำหรับคนต่างด้าว การพูดถึงเรื่องทำเอกสารเป็นอะไรที่ยาก บางคนล้มเลิกเพราะไม่อยากเสียเวลาทำมาหากินมา แต่เพราะผมอยากหลุดพ้นจากตรงนั้น เลยมีแรงผลักดันทำในสิ่งที่คนอื่นมองว่ายุ่งยาก เพื่อนรุ่นเดียวกับผมคนหนึ่งเรียนเก่งกว่าด้วยซ้ำ แต่เขามองว่าเป็นไปไม่ได้เลยที่ลูกแรงงานต่างด้าวจะทำอย่างอื่นได้มากกว่าเป็นแรงงานรายวัน เขาจึงหยุดเรียนมาเป็นแรงงานต่อ ทุกวันนี้เขาก็ยังเป็นแรงงานแบบเดิมอยู่”

ขณะที่ ศรชัย เรียนจบปริญญาโทที่คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร เป็นศิลปินจัดวางอิสระที่เคยได้รับทุนไปแลกเปลี่ยนในหลายประเทศ

ผลงานของเขาที่ชื่อ ผีมอญ ได้รับทุน Mobility funding ไปแสดงงานที่ประเทศเยอรมนี ผลงานนี้เขาบอกว่า เป็นสิ่งที่สะท้อนความเชื่อของคนมอญที่ทุกตระกูลจะมีผีประจำตระกูล ต้องกราบไหว้ แสดงความนับถือเป็นประจำทุกปี ในอีกแง่หนึ่งคือการกลับมาพบกันของครอบครัว แสดงความนับถือบรรพบุรุษ แม้ว่าตลอดช่วงเวลาอื่นทุกคนต่างดิ้นรนทำมาหากิน เอาชีวิตรอด

ขณะที่ ผีในเมือง หรือ Alien Capital ซึ่งเคยแสดงหน้าหอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร คืองานที่เขาและแรงงานผู้ลี้ภัยร่วมกันจัดสร้างขึ้นภายใต้โครงการบางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ 2018
งานชิ้นนั้นประกอบด้วยไม้ไผ่ลักษณะเป็นนั่งร้าน ซึ่งสร้างขึ้นด้วยแรงงานต่างด้าว จำลองชีวิต และการทำงานของแรงงานก่อสร้าง ส่วนด้านในมีวิดีโอสารคดี ซึ่งเก็บข้อมูลจากแรงงานต่างด้าวที่มาทำงานในกรุงเทพฯ

“แรงงานทุกคนเชื่อว่ามากรุงเทพฯจะได้งานแน่ๆ หลายคนเลยทำทุกวิถีทางที่จะมาที่นี่” 

ผีในเมืองจึงไม่ใช่การพูดถึงวิญญาณในรูปแบบของการเคารพ กราบไหว้บูชา แต่เป็นลักษณะของการไม่มีตัวตน การไม่ปรากฏให้เห็นชัดๆ

เปรียบได้กับสถานะทางสังคมของแรงงานต่างด้าวในกรุงเทพฯ ซึ่งต้องหลบๆ ซ่อนๆ แต่ทุกคนรู้ดีว่ามี

 

ติดตามผลงานเขาได้ที่

IG: Sornchai.ps
Site: https://sornchaiphongsa.wixsite.com/sornchaiphongsa

สำหรับคนต่างด้าว การพูดถึงเรื่องทำเอกสารเป็นอะไรที่ยาก บางคนล้มเลิกเพราะไม่อยากเสียเวลาทำมาหากินมา แต่เพราะผมอยากหลุดพ้นจากตรงนั้น เลยมีแรงผลักดันทำในสิ่งที่คนอื่นมองว่ายุ่งยาก

Bottom Line เป็น News Magazine Onlineที่ยึด “ความน่าเชื่อถือ” บนพื้นฐานความเป็น “สื่อสารมวลชน” ผ่านการนำเสนอในรูปแบบ Story Telling อันเป็นเอกลักษณ์